Photobiomodulation (PBM): professionele zorginnovatie of zelfbehandeling?
Een introductie in roodlichttherapie voor medisch behandelaren en andere geïnteresseerden
Is photobiomodulation (PBM) een professionele zorginnovatie of een zelfbehandeling?
Roodlichttherapie is de laatste jaren steeds zichtbaarder geworden. Sociale media staan vol met positieve berichten en advertenties voor allerlei roodlichtapparaten. Maar wat is deze techniek precies, wat doet het in het lichaam en heeft het medisch gezien daadwerkelijk nut? Dat zijn de vragen die centraal staan in de paper die ik heb geschreven.
Aanleiding
Bij het zoeken naar verlichting voor mijn gezondheidsklachten, kwam ik in 2025 in aanraking met roodlichttherapie, dat in onderzoeken meestal ‘photobiomodulation’ (PBM) wordt genoemd. Dit is een therapie waarbij rood en nabij-infrarood licht wordt gebruikt om biologische processen in het lichaam te beïnvloeden.
Ik vond het een fascinerende techniek en las met verbazing over de vele mogelijke toepassingen en de vrij beschikbare apparatuur voor consumenten. Het zou een positief effect hebben op bijvoorbeeld wondgenezing, artrose, depressie, en op de symptomen van MS, dementie en de ziekte van Parkinson.
Omdat ik niet zomaar ergens in geloof en ik geen geld wilde weggooien, ben ik mij gaan verdiepen in de werking en het wetenschappelijk onderzoek. Vanuit mijn verpleegkundige achtergrond ben ik gewend om kritisch naar gezondheidsclaims te kijken, en die kritische blik hielp me om feiten van fictie te scheiden.
Onderzoek
Het bleek dat er al heel veel onderzoeken zijn gedaan (>7000 studies), en dat bewezen is dat er biologische effecten optreden waardoor het niet als louter alternatief kan worden gezien. Bij veel aandoeningen zijn ook klinische effectend aangetoond, al is er vaak nog veel onduidelijkheid over de werkelijke waarde als behandelmethode, omdat dat grote RCT’s ontbreken.
De kloof tussen leek en professional
Tijdens een consult met een neuroloog vroeg ik of hij bekend was met PBM, omdat ik wilde onderzoeken of het bij mijn aandoening zou kunnen helpen. Helaas had hij er geen kennis van. Hierdoor ervoer ik een grote kloof tussen de kennis die ik als leek had van deze behandelmethode en de professionele zorg.
Onafhankelijke informatie
De neuroloog was wel geïnteresseerd en we spraken af dat ik hem informatie toe zou zenden. Omdat ik geen goed onafhankelijk stuk vond met de basiskennis en er meer zorgverleners in mijn omgeving geïnteresseerd waren, besloot ik om zelf een helder en overzichtelijk stuk te schrijven met daarin onder andere de basisprincipes, mogelijke toepassingen en de stand van het onderzoek.
Voordat ik het wist werd het stuk vanzelf een paper, die inmiddels is opgenomen in de internationale photobiomodulation onderzoeksdatabase van Heiskanen.
Discussie
De paper is niet alleen bedoeld om te informeren, maar ook om een discussie op gang te brengen: is het wenselijk dat consumenten hun aandoeningen zelf met PBM behandelen, of is het tijd om PBM een plaats binnen de reguliere medische zorg te geven?
Paper lezen:
Samenvatting
Photobiomodulation (PBM) is een therapievorm waarbij rood en nabij-infraroodlicht wordt gebruikt om biologische processen in het lichaam te beïnvloeden. Hoewel er al veel onderzoek naar is gedaan, is de toepassing in de reguliere zorg nog zeer beperkt.
Ondertussen komt er op de consumentenmarkt steeds meer apparatuur beschikbaar voor thuistoepassing. Hierdoor hebben consumenten de beschikking over een behandelmethode die bij medici vaak nog onbekend is en die medici niet zonder meer kunnen toepassen. Dit roept vragen op over de rol van behandelaren, mogelijke risico’s en ethische kwesties.
Het doel van deze paper is medici kennis te laten maken met PBM en te onderzoeken of PBM gezien moet worden als een professionele zorginnovatie of als een vorm van zelfbehandeling. Hiervoor wordt onder andere aandacht besteed aan de techniek, de mogelijke toepassingen, bijwerkingen, contra-indicaties en onderzoek.
PBM beïnvloedt cellulaire processen, waaronder de mitochondriale energieproductie. Er zijn aanwijzingen voor klinische effecten bij verschillende aandoeningen, maar de kwaliteit en hoeveelheid van bewijs verschilt sterk per toepassing. Ondanks de grote hoeveelheid aan onderzoek (meer dan 7000 studies), ontbreken de grootschalige studies en gestandaardiseerde protocollen die nodig zijn voor toepassing in de medische praktijk.
Gezien de vele positieve studies verdient PBM serieuze wetenschappelijke aandacht. Voor toepassing van PBM in de medische praktijk is met name behoefte aan gecoördineerd onderzoek per specialisme of aandoening, met afspraken over de onderzoeksmethoden en een goede rapportage van de parameters. Daarnaast is onderzoek nodig om vast te stellen of veiligheidsrichtlijnen of gebruiksrestricties nodig zijn.
Tegelijkertijd zal zelftoepassing naar verwachting verder toenemen, waardoor het wenselijk is dat medische behandelaren basale kennis hebben van de behandelmethode, en de toepassingsmogelijkheden en beperkingen binnen hun vakgebied.
Daarnaast is onafhankelijke certificatie van apparatuur nodig, zowel voor medische als consumentenproducten.